umowa o pracę - co powinna zawierać?

Umowa o pracę powinna określać wszystkie uzgodnione przez strony warunki tej umowy, a nie tylko te, które powinny być podane „w szczególności”, jak to przewidują normy prawa pracy. Wymagania dotyczące treści umowy o pracę powinny być przez strony spełnione w celu zagwarantowania pracownikowi wiedzy o najważniejszych dla niego warunkach zatrudnienia. Nie oznacza to, że od podania w umowie wszystkich uzgodnionych przez strony warunków zależy ważność tej umowy, a w konsekwencji, że stosunek pracy na podstawie takiej „ułomnej” umowy nie powstaje. Do nawiązania stosunku pracy wystarczy podanie w umowie składników przedmiotowo istotnych (tzw. essentialia negotii), a mianowicie: strony umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, natomiast przy umowach terminowych także rodzaju umowy. W umowie o pracę (albo w drodze odrębnego porozumienia) między pracodawcą i pracownikiem można również ustalić organizację pracy (system lub rozkład czasu pracy). Postanowienie takie może mieć charakter istotnego elementu indywidualnego stosunku pracy, a w konsekwencji jego zmiana będzie wymagała porozumienia stron lub wypowiedzenia zmieniającego.

Rodzaj pracy, jako składnik przedmiotowo istotny, powinien być wskazany w sposób niebudzący wątpliwości. Przez rodzaj pracy rozumie się typ czynności składających się na umówioną pracę. Nie jest wystarczające wskazanie jako rodzaju pracy ogólnie jakiegoś zawodu.

Pojęcie miejsca pracy nie zostało określone w Kodeksie pracy. W literaturze przez tę nazwę rozumiana jest jednostka przestrzeni, gdzie pracownik stale (z reguły) rozpoczyna i kończy codzienną pracę. Nie musi to być miejsce, w którym pracodawca ma swą „siedzibę”. Od tak określonego miejsca pracy, będącego jednym z warunków umowy o pracę, różni się miejsce wypełniania obowiązków pracowniczych, czyli wykonywania poszczególnych czynności, które składają się na dany rodzaj pracy. Są to miejsca usytuowane bądź to w zakładzie pracy, w którym pracownik ma swe stałe miejsce pracy, bądź poza siedzibą tego zakładu, gdy wykonuje pracę wymagającą przemieszczania się w przestrzeni i przebywania w różnych miejscach oddalonych od siedziby pracodawcy lub innego miejsca wskazanego jako miejsce pracy. Dotyczy to m.in. kierowców, personelu latającego, kolejarzy, agentów ubezpieczeniowych itp., a także pracowników przebywających na tzw. delegacjach służbowych. Miejscem pracy tych osób jest jednostka przestrzenna zakładu pracy, w której pracownik otrzymuje przed wyjazdem przydział zadań i po powrocie składa sprawozdanie z ich wykonania. W czasie tzw. podróży służbowych nie zmienia się miejsce pracy pracownika określone w umowie, gdyż pracownik w innych miejscowościach wykonuje tylko zlecone czynności. Miejscem ich wykonywania nie jest wtedy ani szlak komunikacyjny, ani użyty środek lokomocji, lecz teren tych instytucji, w których pracownik wykonuje określone czynności pracownicze. Miejscem pracy nie może być w żadnym wypadku „terytorium całego kraju”. Strony mogą się natomiast umówić, że pracownik będzie wykonywał tylko określone zadania na całym obszarze kraju.

Pisemna forma umowy o pracę nie jest zastrzeżona w Kodeksie pracy pod rygorem nieważności. Konsekwencją prawną niezachowania tej formy jest obowiązek pracodawcy potwierdzenia pracownikowi na piśmie przed dopuszczeniem pracownika do pracy ustaleń co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. W piśmie potwierdzającym ustną umowę należy jako dzień nawiązania stosunku pracy podać datę uzgodnioną w tej umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli tego terminu strony we wspomnianej umowie nie określiły – datę zawarcia ustnej umowy.

Niedopełnienie przez pracodawcę obowiązku potwierdzenia na piśmie rodzaju umowy i jej warunków nie jest przyczyną nieważności faktycznie zawartej umowy. Kodeks nie przewiduje takiej sankcji, a zgodnie z art. 73 § 1 k.c., który ma tu odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 300 k.p., czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Brak dowodu stwierdzającego, na jakich warunkach umowa została zawarta, może być jednak źródłem sporów między stronami, które rozstrzygają sądy pracy. Zachowanie pisemnej formy jest jednak konieczne do skuteczności zmiany lub uzupełnienia umowy o pracę, jeżeli strony w umowie tej zastrzegły, że jej zmiana lub uzupełnienie mogą nastąpić tylko na piśmie.